Frits Schetsken

Kunstschatkist

Toermalijn

Bollebooswicht

Kunstschuimer

Kunstspotter

BALJUW

Tournai / Doornik

Het woord baljuw gaat via het Franse baïllif terug op het Latijnse baljubre, hetgeen torsen of dragen betekent. Een baljuw is oorspronkelijk een van de huishoudelijke functies aan het hof van de Frankische koningen, daarna wordt het een van de vier hofambten aan de meeste vorstelijke hoven.

Die hofambten zijn kamerheer, maarschalk, schenker en drost of baljuw. De kamerheer is de baas van de kameniers, de mannen en vrouwen die kleding en kapsel van de vorst verzorgen. Later wordt hij een soort rentmeester, die over de inkomsten en uitgaven van het hof gaat. De maarschalk is de opperstalmeester over de paarden van de vorst. De schenker is verantwoordelijk voor de dranken aan tafel en de baljuw of drost is het hoofd van de keukenbrigade. Maar die laatste functie wordt later uitgebreid tot hoofd van de volledige hofhouding en vanaf de twaalfde eeuw in de graafschappen en hertogdommen van wat thans België is wordt het een bestuursfunctie.


Baljuws worden door de landsheer aangesteld om enige controle uit te oefenen op het streven naar eigen autonomie van de diverse leenmannen. Daarom zijn zij bevoegd voor vrij grote gebieden, ‘landen’ of ‘heerlijkheden’. De baljuw is daar de vertegenwoordiger van het hoogste gerecht in plaats van de landsvorst. Hij is voorzitter van de hoge rechtbank en kan ook optreden als onderzoeksrechter en openbaar aanklager, dus als ambtenaar die zelf vervolgingen instelt. Vanaf de 13de eeuw staat deze vorstelijke ambtenaar in het hertogdom Brabant boven de gewone gerechtsofficieren.

Omdat een baljuw ook een zekere status geeft aan de plaats waar hij zich heeft gevestigd, wordt het later een streven van kleinere steden of grotere dorpen om de baljuw binnen hun grenzen te huisvesten.


In de graafschappen Holland, Vlaanderen en Henegouwen wordt deze hoge ambtenaar doorgaans baljuw genoemd. In het hertogdom Brabant is dat ook zo in het zuiden, terwijl in het noorden van dat hertogdom de naam drossaard of drost voor deze functie gebruikelijk is.