Souvenirs. Dagboek 2021-2022. Lucienne Stassaert is een tijd geleden gestart met een reeks autodocumenten, en de afleveringen daarvan volgen elkaar in regelmatig tempo op. Dit is onderhand het vijfde volume, dat de periode van de covidcrisis bestrijkt. Stassaert wordt geconfronteerd met allerlei maatregelen die aan de vrijheid van mensen raken zonder dat ze altijd even overtuigend lijken. Het is een periode waarin menselijk contact vrij problematisch wordt en de bewegingsruimte van mensen aanzienlijk wordt ingeperkt door de overheid. Daardoor wordt de schrijfster nog meer dan anders (gezien haar leeftijd is haar mobiliteit al beperkt op zich) teruggeworpen op zichzelf en haar kat als enige huisgenoot. Ze kent periodes van lusteloosheid en ontreddering, maar op andere ogenblikken legt ze een indrukwekkende productiviteit aan de dag. Een aantal schilderijen raakt afgewerkt, en dit boek bevat ook een paar dozijn nieuwe verzen. Meer nog dan in de vorige volumes volgt Stassaert het nieuws op de voet. Daarbij geldt haar verontwaardiging het aantasten van mensen- en dierenrechten in binnen- en buitenland. Souvenirs biedt een blik op enkele geruchtmakende gebeurtenissen maar het boek laat daardoor ook zien hoe kort ons maatschappelijk geheugen tegenwoordig is: veel van die gebeurtenissen lijken al voltooid verleden. Dat het hart van Stassaert uitermate links klopt, is bij dat alles niet nieuw. Het toont in ieder geval hoe haar leven niet in een vacuüm verloopt, hoe ook de schrijver en de schilder zich bewust blijven van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, zelfs al gaat het om een vorm van intimistische kunst. Nog belangrijker dan die contacten met de buitenwereld zijn de ontmoetingen met vrienden en bekenden. De beide dochters van Stassaert komen frequent aan bod, niet alleen omdat ze hun moeder bezoeken en samen de dood van hun vader beleven (de schilder Wybrand Ganzevoort, die in de eerdere delen van Souvenirs een belangrijke rol speelde) maar ook omdat ze beide artistiek werkzaam zijn. Vrienden bezorgen dan weer publicaties die Stassaert inspireren. Een groot deel van dit boek gaat naar het samenvatten en beoordelen van boeken die ze leest: een biografie van Sylvia Plath (die Stassaert ook al vertaalde), een bundel filosofische essays, een essaybundel van Maggie Nelson, een roman van Louise Erdrich… Die lectuurnotities tonen hoe Stassaert zich die teksten deels toe-eigent door ze ook op haar eigen leven en haar eigen opvattingen te betrekken. Hetzelfde geldt voor haar boeiende commentaren over klassieke componisten: haar eigen verleden als talentvolle pianiste heeft onmiskenbaar een stempel gedrukt op het literaire werk, waarin ritme steevast een belangrijke rol speelt. Hetzelfde kan gesteld worden van de droomverhalen die ook in deze bundel hun opwachting maken. Lezers van de vorige bundels zullen in deze Souvenirs V vooral motieven terugvinden. Stassaert bouwt inderdaad aan een soort van oeuvre, waarvan dit egodocument aan de zijlijn een belangrijke getuige vormt. Hoe dan ook blijft ze een boeiende en verrijkende gesprekspartner, met inzichten over verleden, heden en toekomst die haar lezers zullen inspireren en uitdagen. Dirk De Geest Lucienne Stassaert: Souvenirs. Dagboek 2021-2022. V. P, Leuven 2024, 192 p. :ISBN 9789464757644  mappalibri.be