Frits Schetsken

Kunstschatkist

Toermalijn

Bollebooswicht

Kunstschuimer

Kunstspotter

In een katholiek gezin in Borgerhout wordt op 4 oktober 1889 Jozef Smolderen geboren als een van de zeven kinderen. Jos blijkt een getalenteerde leerling van de Antwerpse Sint-Norbertusschool, die vanaf 1903 avondcursussen gaat volgen aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in zijn geboortestad, samen met buurjongen Arthur Dupon. Terwijl die laatste vooral in beeldhouwen is geïnteresseerd, gaat Jos’ belangstelling meer uit naar toegepaste kunsten. Tussen 1904 en 1906 volgt Jos de afdeling Bouwkunst, waarbij hij achtereenvolgens Frans Van Dijk, Charles Dens, Jules Bilmeyer en Ernest Dieltiens als leraren krijgt, allemaal bekende architecten in het Antwerpen van die dagen. Smolderen blijkt een echt prijsbeest te zijn. Naast de avondcursussen gaan Jos en Arthur een dagopleiding tekenen volgen in het lager kunstonderwijs van de Antwerpse academie, waar ze les krijgen van Eugeen Yoors en Isidoor Opsomer, de Lierenaar die later directeur wordt van die Koninklijke Academie voor Schone Kunsten. Met deze laatste ontstaat een langdurige vriendschap rond de schilderkunst draait. Maar Jos blijkt een sterk gevoel voor techniek te hebben en in 1908 gaat hij voort in die richting aan het Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten, in feite de beroepscyclus van de academie, waar architect Léonard Blomme hem inwijdt in de traditionele bouwtechniek. Bij zijn tweede deelname aan de wedstrijd wint Jos Smolderen op 27 juni 1914 de Grote Prijs van Rome, maar kan niet naar Italië op reis door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.


Bij het uitbreken van die oorlog vlucht Jos samen met een groot aantal Belgen naar het neutrale Nederland, waar hij kennismaakt met de Amsterdamse School en met Hendrik Petrus Berlage, dan reeds een beroemd architect met de Amsterdamse Beurs als visitekaartje. Smolderen zal korte tijd op diens bureau in Den Haag als tekenaar werken.


Na afloop van het Europese conflict ontwerpt Jos via de Nationale Maatschappij voor Goedkope Woningen zijn eerste sociale woningblokken in samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden, met wie hij zich geassocieerd heeft. Het drietal wordt betrokken bij de wederopbouw met kerken in Warneton (Waasten), in de Henegouwse enclave in West-Vlaanderen. Wanneer Jos Smolderen in 1925 de internationale wedstrijd voor het Mémorial Interallié in Luik wint, wordt zijn positie binnen het architectenbureau belangrijker. En als Victor Horta in 1927 zijn functie als hoofd van de afdeling Bouwkunde van het Hoger Instituut aan de Antwerpse academie inruilt voor het directeurschap van de Brusselse academie, volgt Smolderen hem in Antwerpen op. Hij zal die functie tot 1949 blijven uitoefenen, wanneer de opleiding op dat niveau wordt opgeheven. In 1932 opent Jos zijn eigen architectenbureau in de Antwerpse Van Putlei, in een huis dat door zijn bekende voorganger Emiel Thielens is gebouwd voor een familielid en dat Smolderen door een verbouwing geschikt maakt voor zijn bedrijf. Jos Smolderen blijft zich tot in de jaren 1960 met architectuur bezighouden, zoals sociale woningbouw aan de Jan De Voslei in 1950 tot 1965. Hij zal ook nog menig ontwerp maken voor internationale wedstrijden, maar dat levert geen reële bouwopdrachten op.  Op 12 juni 1973 overlijdt deze ras-Antwerpenaar.


Het hoogtepunt in Smolderens carrière is niet - zoals je wellicht zou denken - het Torengebouw, waarbij hij naast Vanhoenacker en Van Averbeke instond voor de binneninrichting, maar zijn rol als hoofdarchitect bij de opbouw van de Wereldtentoonstelling van 1930 te Antwerpen.


Oeuvre (onvolledig):

1913-1920

Beurs voor Diamanthandel, beaux-artsstijl

Pelikaanstraat 78, Antwerpen.

In opdracht van de Naamlooze Maatschappij Beurs voor Diamanthandel ter vervanging van beursgebouw uit 1905.

In samenwerking met  Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

Afgewerkt na WO I en officieel geopend in 1921.

Twee toortsdragende vrouwenbeelden van Alfons Van Beurden.

In 1951 is het gebouw verhoogd met twee verdiepingen.

1922

Winkel en appartementen in art decostijl

Mechelsesteenweg 109, Antwerpen.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

Nu winkel Scruples.

1923

Vroeg-modernistische villa

Kastanjelaan 2, Wilrijk.

In opdracht van Arseen Kennes, die echter niet akkoord gaat met het ontwerp van het trio Jan Vanhoenacker, John Van Beurden en Jos Smolderen en uiteindelijk Jos Ritzen en Stan Leurs een nieuw ontwerp laat maken, dat wel uitgevoerd wordt.

1925

Herdenkingsmonument aanval op haven in nacht 22-23 april 1918

Zeedijk?, Zeebrugge – gesloopt in 1941 door Duitsers.

In samenwerking met beeldhouwer Arthur Dupon.

1925-1926

Sint-Pieter en –Pauluskerk in neo-romaanse en byzantijnse stijl

Grand Place, Warneton / Grote Markt, Waasten.

In opdracht van de kerkfabriek.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden in het kader van de wederopbouw van Warneton / Waasten na WO I.

1925

Sint-Martinuskerk in neo-romaanse stijl met invloeden van H. Berlage

Chaussée de Comines / Komensesteenweg, Bas-Warneton / Neerwaasten.

In opdracht van de kerkfabriek.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden in het kader van de wederopbouw van Warneton / Waasten na WO I.

1925

Woning met dokterspraktijk

Prins Albertstraat 26, Halle.

In opdracht van dr. Ghesquire.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1925

Burgerhuis in art decostijl

Jan Van Rijswijcklaan 137, Antwerpen.

In opdracht van weduwe Staes-Lanthier.

1925

Meesterwoning Jussiant in art decostijl

Arthur Goemaerelei 28, Antwerpen.

In opdracht van Cléomir Jussiant, eigenaar houtbedrijf S.A. C Jussiant.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1925

Kantoorgebouw in art decostijl, gebouwd met Hennebique betonmethode

Falconplein 18, Antwerpen.

In opdracht van F. Daelemans.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1925

Kantoorgebouw Bank of London & South America Ltd. In art décostijl

Nationalestraat 10, Antwerpen.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

Later onderdeel Sarma-filiaal, nadien afgebroken.

1925

Woning

Rosier 16, Antwerpen.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1925

Sociale Woningbouw Thiebaud  

Jan Davidslei - Max Roosesstraat - Van Peenestraat - Alfons de Cockstraat - Maurits Sabbelaan, Antwerpen-Kiel.

In opdracht van de Nationale Maatschappij voor Goedkope Huisvesting.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

In 1949 verhoogd met een zesde verdieping door Jos Smolderen, in 2007 gerenoveerd door Bureau Paul Storme en Van Ranst.

1928

Herenhuis in art decostijl

Jan Van Rijswijcklaan 23, Antwerpen.

In opdracht van A. Pirenne.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1928

Appartementsgebouw in art decostijl

Karel Oomsstraat 8, Antwerpen - gesloopt.

In opdracht van Theo Van Linden-Verstraete, eigenaar kunstglasbedrijf.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1928

Sint-Rochuskerk in traditionele stijl met eigentijds skelet van gewapend beton.

Kardinaal Mercierplein, Halle-Sint-Rochuswijk

In opdracht van de kerkfabriek.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1928-1930

Christus Koningkerk in modern-byzantijnse stijl

Louis Staussstraat 3, Antwerpen-Kiel.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker.

Als Museum voor Vlaamse kunst gebruikt tijdens Wereldtentoonstelling 1930.

1928-1931

Torengebouw Algemeene Bankvereeniging (Boerentoren) in art decostijl

Schoenmarkt 35, Antwerpen.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en Emiel Van Averbeke.

In 1931 met 87,50 m hoogste wolkenkrabber van Europa.

Nu KBC-bankfiliaal van 97,75 m hoog na verbouwing in 1975-‘76.

1930

Tuinwijk De Darsen, thans deel van Luchtbal

Bostonstraat – Philadelphiastraat – Chicagostraat – Baltimorestraat – Brooklynstraat, Antwerpen-Luchtbal.

75 eengezinswoningen in opdracht van de Antwerpse Maatschappij voor Goedkope Huisvesting.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1930

Appartementsgebouw in art decostijl

Belgiëlei / Grétrystraat, Antwerpen.

In opdracht van Entreprise de Maçonnerie, Béton Armé et Menuiserie en op diens verzoek met Hennebique-betonsysteem om werkkrachten in crisistijd in dienst te kunnen houden.

In samenwerking met Jan Vanhoenacker en John Van Beurden.

1930

Triomfboog hoofdingang Wereldtentoonstelling 1930

Olifantenbrug ingang Kielzijde Wereldtentoonstelling 1930

Kiel, Antwerpen – gesloopt.

1931

Eigen woning in eclectische stijl

Van Putlei 38, Antwerpen.

Oorspronkelijk gebouwd in 1909 door architect Emile Thielens voor mej. Anna Thielens. Na aankoop door Jos Smolderen verbouwd.

1931

Depot Noorderlaan

Noorderlaan, Antwerpen - verbouwd.

In opdracht van S.A. Tramways d’Anvers.

In samenwerking met John Van Beurden.

1931-1936

Mémorial Interallié

Rue Saint-Maur, Luik-Cointe.

Koepelbouw in gewapend beton.

1932

Appartementen en kantoorgebouw

Ankerrui 8-10, Antwerpen.

In opdracht van S.M. De Trouw.

1935

Sint-Vincentiuskerk

Ninoofsesteenweg 369, Scheut.

1939

Hoogspanningscabines omvormingspost

Hoek Cederlaan / Laarstraat, Wilrijk.

1945

Landhuis

Autolei 115, Wommelgem.

1945

Handelsgebouw

Boomsesteenweg 275-279, Antwerpen-Kiel.

In opdracht van L. De Larve.

1946

Flatgebouw

Turnhoutsebaan 235, Antwerpen-Borgerhout.

In opdracht van Van Groeningen.

1946

Kasteel De Oude Gracht

Hoogboom, Kapellen.

Veranderingswerken in opdracht van Milton Brown.

Afgebroken in 1952 wegens oorlogsschade.

1951

Klein kasteel De Oude Gracht

Hoogboom, Kapellen.

In opdracht van Milton Brown.

1952

Bank van Antwerpen

Wapper en Jodenstraat, Antwerpen.

In opdracht van N.V. Bank van Antwerpen.

Deels gesloopt en opgenomen in BNP Paribas-Fortisbank.

1952-1965


Sociale Woonwijk

Jan de Voslei, Antwerpen.

In opdracht van C.V. De Goede Woning.  

In samenwerking met Georges Baines en H. Maes.

1953

Sociale Woningencomplex

Alfons De Cockstraat, Antwerpen-Kiel.

In opdracht van Huisvesting Antwerpen.

JOS SMOLDEREN (1889-1973)

Quartier Latin